Baş redaktorla dialoq, Baş xəbər, Müsahibə
25.08.2015 / 16:47

Elçin Şıxlı: “Mətbuat Şurası hazırda özünü nazirlik kimi aparır”

Elçin Şıxlı: “Mətbuat Şurası hazırda özünü nazirlik kimi aparır” Sivil cəmiyyətin dialektikası zəncirvari bir prosesdir. “Zənciri” quran həlqələr inkişafa doğru getdikcə “zəif bəndlər” özü-özünü aşılayaraq inkar, yenidən bərpa olunma, növbəti mərhələyə keçmə imkanı əldə edir. Eyni zamanda, hər bir “həlqədəki” MƏDƏNİYYƏTLƏRİ “qidalandıran” ideologiya, missiya, xarakter, sosial, ictimai, siyasi, mədəni, ruhi elementlər və bunlardan doğan mahiyyətlərin funksiyaları özünü qorumaq instinkti bir-biri ilə əlaqə və dialoqun yaranmasını tələb edir. Su axdıqca durulduğu kimi, hər bir insan - fərd, qrup, xalq, millət, dövlət, ümumilikdə dünya mədəniyyəti qarşılıqlı dialoqla özünün daxili gücünü, nüvəsini formalaşdıran elementlərini nizamlayır. Ümumilikdə, cəmiyyətin inkişafı və təhlükəsizliyinin qorunması istiqamətini məhz problemlərin üzərinə gedilməklə aydınlaşdırır. Biz də BİZLƏRİ düşündürən və bir çox hallarda paradoksal yanaşmalar tələb edən məqamları üzə çıxarmaq, aydınlaşdırmaq niyyətini ortaya qoyduq.
Bu gün İnform.az olaraq yeni başladığımız “Baş redaktorla dialoq” layihəsində ictimaiyyəti narahat edən nəsnələrə diqqət çəkəcəyik. Bütün baş redaktorları bu layihədə görmək arzusundayıq...

İnform.az-da “Baş redaktorla dialoq”-un növbəti qonağı “Ayna”, “Zerkalo” qəzetinin baş redaktoru Elçin Şıxlıdır.


- Elçin müəllim, redaksiyamıza xoş gəlmisiniz. bütün qonaqlarımıza ünvanladığım bir sualı sizə də verəcəm. Sizcə bu gün mətbuatımız - “Ayna” “Zerkalo”, İnform.az da daxil özünü necə ifadə edə bilir və daşıdığı missiya ilə nə dərəcədə cəmiyyətdə inandırıcı və etibarlı mövqe qazanıb?

- Deyəcəklərim müəyyən dərəcədə pessimist ruhda olacaq. Ona görə yox ki, qəzeti bağlamışam, nə bilim başqa bir şeylər var, yox...
Bu gün elə bir məqama çatmışıq ki, bizim medianın vəziyyəti texniki cəhətdən kifayət qədər yaxşılaşsa da, mənfiliklər də var. Əslində mənfi olmamalıdır, amma təəssüf ki, hələ də mənfiliyə doğru gedir. Mən televiziya və radionu bura qatmıram, orda başqadır, onlarda kəmiyyət baxımından kasadlıqdır. Bizdə kifayət qədər qəzetlər, saytlar və digər media strukturları var. Təəssüf ki, keyfiyyət baxımından peşəkər jurnalistlərin sayı həmin o sayt və qəzetlərdə yetərli deyil. Yəni qəzet, jurnal çoxdur, amma mənim aləmimdə peşəkar olan jurnalistlərin sayı kifayət qədər deyil. Bizdə həmişə deyirlər ki, Azərbaycan mətbuatının problemi peşəkarlıq səviyyəsinin aşağı olmasıdır, bizdə peşəkarlıq yoxdur. Bununla razı deyiləm, bizdə peşəkarlıq var, amma bütün bu strukturların hamısı üçün yetərli deyil. Məktəbdən də oxumuşuq: “Kəmiyyətin keyfiyyətə keçmə qanunu”. Bu kəmiyyət keyfiyyətə keçməlidir. Amma təəssüf ki,bu proses xeyli uzanır. Yəni bir çox səbəblər var.
Bu, yeni bir problemdir -jurnalistika fakültələrinə yerlər boş qalır, jurnalistikaya gələn yoxdur. Bu gedişlə əvvəl hökumət özəl univerisitetlərdən jurnalistika fakultələrini yığışdırdı, qaldı tam mənada Bakı Dövlət Universitetində, Slavyan Universitetində, Xarici Dillər Universitetində xarici meyilli jurnalistika, bir də Naxçıvan Dövlət Universitetində. Təsəvvür edin ki, yüz doxsan səkkiz yerin yarıdan çoxu boş qalıb, ola bilsin ki, rəqəmdə bir az səhv edirəm. Bu yerlərə gəlmək istəyənlər olmayıb. Biz bunun səbəblərini araşdırmalıyıq. Çox adam deyir ki, qabiliyyət imtahanı var, bəlkə o götürülsə, gələnlər çoxalacaq. Amma əslində bu onu göstərir ki, cəmiyyətdə jurnalistika peşəsinə maraq və hörmət yox dərəcəsinə çatmaqdadır. Qabaq bircə kəlmə jurnalist sözünü eşitmək kifayət idi ki, hamı özünü yığışdırsın, yaxşı mənada. Hətta indi o dərəcəyə çatmışıq ki, futbolçu jurnalisti döydürüb öldürtdürür. Yəni vəziyyət bu yerdədir. Bu həm də cəmiyyətdə gedən proseslərə bağlıdır. Təbii ki, jurnalistika, mediamız cəmiyyətdə gedən proseslərdən kənarda qala bilmir. Cəmiyyətdə nə baş verirsə, o, burda da təkrarlanır. Məsələn, indi tamaşaçı jurnalistə necə hörmət eləsin ki... bu yaxınlarda bir verilişə baxıram, efirdə görünən xanım jurnalistlərimizdəndir. Sözün doğrusu adını da bilmirəm. O, meyxana deyənlərlə bir veriliş aparır. Axı indi bizim efirimiz ancaq meyxanadır, toyxanadır, başq bir şey yoxdur. Bu adam üç-dörd dəfə çəpik çalıb meyxana deyən uşaqlara deyir ki, "ə siznən nə yaxşıdı veriliş aparmaq, yoxsa bəziləri gəlib burda professor sayağı söhbətlər edirlər, adam lap darıxır". Əgər jurnalist özünün gördüyü işə belə münasibət bəsləyirsə, faciə baxın budur. Təbii ki, hamıdan danışmıram, amma belə bir tendensiya var...
Elçin Şıxlı: “Mətbuat Şurası hazırda özünü nazirlik kimi aparır”
"Əgər aktyor doğrudan da aktyordursa, o, heç zaman gəlib efirdə "meymunluq" etməyəcək"


- Elçin müəllim, bəlkə də siz də mənimlə razılaşarsınız. Məsələ burasındadır ki, aparıcıların çoxu aktyor, aktrisalardır və çoxları da televiziyanı səhnə bilir, bunlar oynayırlar. Bəlkə dediyiniz "jurnalistika fakültəsində yerlərin boş qalması" problemi həm də başqa peşələrdən gəlib televiziyalarda çox asanlıqla aparıcılıq etmək həvəsinə düşənlərin çoxalmasından irəli gəlir?

- Əgər aktyor doğrudan da aktyordursa, o heç zaman gəlib efirdə "meymunluq" eləməyəcək. Aktyor sənətkardırsa, sənətinə hörmət edirsə, o səhnədə olacaq, o heç vaxt gəlib televiziyada bayağı verilişlər aparmayacaq. Yaxud, alayarımçıq orta məktəb savadı olan və əlinə mikrofon alıb toyda mahnı oxuyanlar indi hamısı veriliş aparırlar. Onlar bu millətə heç bir ağıllı şeyi təlqin eləyə bilməzlər. Söhbət ondan gedir ki, televiziyada əlində mikrafon veriliş aparırsa artıq o,tamaşaçı üçün müğənni yox, aparıcıdır. Aparıcı-jurnalistdir.

- Deməli, problemin kökü başqa məsələlərə gedib çıxır.

- Bəli, bir xeyli başqa səbəblər var. Ona görə də deyirəm ki, cəmiyyətin özündə də problemlər var.

- Elçin müəllim, siz on dörd il "Ayna" - "Zerkalo" qəzetlərinin təsisçisi və baş redaktoru olmusunuz. Tarixi doğrumu deyirəm?

- Yox, on dörd il baş redaktor olmuşam, amma həm təsisçi kimi iyirmi dörd ildir. Onu yaradanda dörd nəfər idik.

“Müəllif yazısı, publisist yazısı daha çox oxunur”


- Siz həmçinin Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin sədrisiniz. Bu sistemə yaxın olan bir insan kimi mətbuat və ədəbiyyatın yaxınlığını, oxşarlığını və problemlərini nədə görürsünüz, hansına daha çox “haqq” qazandırırsınız. Hansı xətt sizin üçün daha asandır. Hansını sevdiniz, hansından incidiniz?

- Ədəbiyyat həddindən artıq böyük məhfumdur. Amma mən ədəbiyyatı müəyyən mənada jurnalistikdan ayıra bilmirəm. Jurnalistikanın janrları var. Azərbaycanda, Türkiyənin özündə də jurnalistikada publisistika janrı var və biz ona köşə yazıları da deyirik. Jurnalistikada publisistika janrını tədris eliyəndə bir çox hallarda onu gətirib ədəbiyyata bağlayırlar. Çünki publisistika janrı ədəbiyyatdan gəlib. Böyük ədiblər, ədəbiyyatçılar aktual, bədii, ədəbi məsələlərə, cəmiyyətdə gedən proseslərə tez, çevik münasibət bildirmək üçün publisistikanı seçiblər. Roman, povest yazmaq, ictimai dəyəri olan hadisələrə çevik münasibət bildirmək-bunlar başqa-başqa şeylərdir. Böyük qələm sahibləri, uzağa getməyək, götürək Həsən bəy Zərdabini, Cəlil Məmmədquluzadəni, Sabiri – onlar "Molla Nəsrəddin”də,"Əkinçi"də çalışdılar və ictimai dəyəri olan hadisələr barədə yazdılar. Eləcə də Mirzə Fətəli Axundov, Abbas Səhhət. Sadalamaqla bitən deyil.
O vaxtlar məsələ başqa cür idi. Məsələn, Axundov dramı, komediyanı niyə seçdi, çünki bizimkilər azsavadlı idilər. Çünki yazı-pozu bilməyənlər tamaşaya gəlirdilər və oradakı fikri daha yaxşı tuta bilərdilər. "Əkinçi"nin, müəyyən mənada "Molla Nəsrəddin"in problemi onda idi ki, savadlı əhali həddən artıq az idi. Savadlı insanlar onsuz da bu problemləri bilirdilər, amma maarifçilik nöqteyi-nəzərindən bizim savadsız, bir o qədər dünya görüşü olmayan kütlənin içinə gedib, onu maarifləndirmək üçün qəzeti seçdik. Amma qəzet də elə idi ki, beş adam oxuya bilirdisə, on adam oxuya bilmirdi.
Bu baxımdan mənim ən çox sevdiyim yazıçılardan biri Ernest Heminqueydir. O, böyük ədəbiyyata jurnalistikadan gəldi. Sonra Corc Obiri - Böyük Britaniya yazıçısı. Amma onun gözəl publisist əsərləri var. O 1941-44-cü illərdə elə şeylər yazıb ki, oxuyursan adama elə gəlir ki, bu saat yanında əyləşib yazıb. Yəni böyük istedadlar, böyük qələm sahibləri həmişə qəzet olan yerdə publisistikaya gəliblər və konkret bir hadisə ilə bağlı sözlərini deyiblər.

“İndi xalq jurnalistikası deyilən əcaib bir şey meydana gəlib”


- O ki, qaldı bizə, mən öz jurnalist təcrübəmdən sizə bir şeyi söyləyə bilərəm. Adətən jurnalist heç cür tərəf ola bilməz. Ancaq redaktor yazılarında, köşə yazılarında fikir söyləmək olur, bu da publisistikadır. Adi yazılarda özün tərəfsiz qalmaq şərtilə sadəcə hadisə barədə məlumat verirsən və tərəfləri danışdırmağa çalışırsan. Amma bizə gələn oxucu məktublarında “siz necə yazırsınız ki, hadisə barədə mövqeyiniz görünmür”- deyə münasibətlərə çox rast gəlmişik. Bu əslində jurnalistika üçün nonsensdir, qəbul olunmayan şeydir. Amma bizim oxucular, bizim millət bunu tələb edir. Ona görə də müəllif yazısı, publisist yazısı daha çox oxunur. Hər halda o daha təsirli olur. İnformasiya veririk : “hava korlandı, gün batdı”. Amma günün necə çıxmağı, necə qürub etməyinin təhlili olanda oxucuya deyəsən daha maraqlı olur. Nəticə odur ki, jurnalistikada qələm sahibləri olmalıdır. Təəssüf ki, indi xalq jurnalistikası deyilən əcaib bir şey meydana gəlib. Əcaib deyəndə, söhbət bilirsiz nədən gedir, yeni texnologiyalar inkişaf edib və hadisə yerində telefonu olan adam onu çəkib yaya bilir.

- İndi buna “sosial media” da deyirlər.

- Mən bunu qəbul etmirəm. Ola bilsin ki, mən klassik jurnalistikanın “dinozavrları, massadontlarındanam”, bilmirəm, amma bunu qəbul etmirəm. Çünki sonra da başlayırıq ki, peşəkarlıq aşağı səviyyədədir, yazılarda məsuliyyət yoxdur.
İndi təhqir meydana çıxıb, kimsə nə bilim bir status yazdı və onun üstündə dava düşdü və sair. Bunları ayırmaq lazımdı. Çünki peşəkar jurnalistlə, status yazan və öz fikrini şəbəkələrdə bölüşən adamlar arasında fərq olmalıdır. Rusiyada rus həmkarlarımız buna "keyfiyyətli jurnalistika" deyirlər. Biz bilirik jurnalistika nədir. Çünki məktəb oxumuşuq, təcrübəmiz var, uzun illər çalışmışıq. Təsəvvürünüzə gətirin ki, hamı deyir: xalq mühəndisləri, məgər hər yerindən duran ev tikə bilərmi, hər yeridən duran memar, rəssam ola bilərmi? Bəlkədə ola bilər. Amma o Ayvazovski ola bilməz, Qoqen ola bilməz, Əzimzadə ola bilməz.
Qəzetlərdə karikaturaların verilməsinə gələk, baxın görək qəzetlərin hansında karikatira var. Bunlar da məhv oldu. Tutaq ki, bir siyasi,yaxud ictimai karikatura çəksən, onda sənin başına oyun açarlar. Çünki elə bir zaman gəldi ki, yazıq fotorqraf futbolçu haqqında bir status yazdı, döyüb öldürdlər. Daha sonra başqa bir məqam var: O vaxt mən tanıdığım rəssamlara deyəndə ki, bir karikatura çək, deyirdilər bu hər adamın işi deyil. Yəni karikatura işi böyükdür.
Elçin Şıxlı: “Mətbuat Şurası hazırda özünü nazirlik kimi aparır”
“Gənclər böyük və iri həcmli heç nə oxumaq istəmirlər”


- Bunlardan hansını sevdiyinizi soruşdum. Belə görünür ki, jurnalistikada publisistika ədəbiyyatdan daha çox maarifləndirir və daha çox sevilir.

- Mən bunu demək istəmədim. Ədəbiyyat çox böyükdür. Sadəcə bu saat həyat çox çevik olub. Gənclər böyük və iri həcmli heç nə oxumaq istəmirlər. Onlar üçün kiçik həcmli olsun, görüntü olsun tez xəbər tutsunlar. O mənada ədəbiyyatda gərək böyük ustad olub əsər yazasan ki, onu bütün dünya oxusun. Yəni bunları mən ayırıram. Əgər qələm sahibi tez nəyəsə münasibət bildirmək istəyirsə, indi bloglar, şəbəkələr var, oturub yazırlar. Amma məşhur peşəkar bloggerlər var ki, məktəb oxumasalar belə, onlar da çox yaxşı yaza bilirlər. Amma tanınmış bir adam bloglar yazırsa daha maraqla qarşılınır.

“Jurnalistin məvacibi onun gördüyü işə uyğun gəlmir”


- Elçin müəllim, jurnalistika təbii ki, yaradıcılıq tələb edən bir peşədir. Yəni jurnalistika məktəbini oxumayanlar da bu sahəyə gələ bilir. Bu da sizin bir az əvvəl qeyd etdiyiniz kimi jurnalistikaya gələn tələbələrin sayının azalmasına təsir edən amillərdən ola bilərdimi?

- Mənim jurnalistika fakültəsində müəyyən dərəcədə bir neçə illik müəllimlik təcrübəm var. Təəssüf ki, böyük əksəriyyət öz fikrini düzgün və normal ifadə edə bilmir. Tələbələrin özü belə, öz fikirlərini ifadə edə bilmirlər. Əslində biz fakültələrdə bunu öyrətməliyik, amma öyrətmirlər. Hər halda mən auditoriayaya girəndə soruşurdum ki, kim jurnalist olacaq. İyirmi beş adamdan iki-üçü əl qaldırırdı ki, mən jurnalist olacam. Qalanları isə test üsulu ilə imtahan veriblər, balları çatmayıb gəlib oturublar burda. Amma eyni zamanda mən onlara izah eləməyə çalışırdım ki, indi siz jurnalist olmasanız da istənilən yerdə yazılı və şifahi şəkildə fikrinizi səlist ifadə etməyi bacarmalısınız. Digər tərəfdən, jurnalistikaya nəyə görə həvəs azalıb, ona görə ki, jurnalistin məvacibi onun gördüyü işə uyğun gəlmir. Səhərdən axşamacan adam çalışır, göz xarab olur, can gedir, amma tutaq ki, hansısa “darmayed” məmur pulu kürüyür. Bir yerdə işlədiyim bir çox uşaqlar olub ki, hamısı jurnalistikadan məmurluğa gediblər, çünki orda pul var.

“Qəzetlərin heç biri özü-özünü dolandıra bilmir”


- Bu gün mətbuat daha çox kommersiya xarakterli, qeyri-ciddi nüansların ortaya çıxdığnı ortaya qoyur. Təbii ki, bu da özünün təsirini insanların bir-birinə rəftarından tutmuş, musiqi, ədəbiyyat, televiziya, hətta siyasətə qədər göstərir. Sizin bu istiqamətdə daha çox narahat olduğunuz məqamlar hansılardır?

-Mən qəzetə, gördüyüm işə biznes kimi baxmışam, bu da kommersiyanın eynisidir. Sadəcə olaraq, jurnalistika xüsusi bir biznesdir. Bizim istehsal elədiyimiz məhsul xəbərdir, yazıdır, məqalədir. Amma biri var fincan istehsal edirsən, o fincan istehsalçısı belə, istehsal etdiyi əmtəəyə məsuliyyət daşıyır. Amma pis istehsal edər, onun məhsulunu yox, başqasını alarlar. Bizdə də eyni cürdür, normal liberal iqtisadiyyat olan yerdə istehlakçıya keyfiyyətli əmtəə veririksə, bu normaldır. Təəssüf ki, Azərbaycanda liberal iqtisadiyyat yoxdur. Bu boyda media resurslarını axtarsanız əgər onlarda iqtisadi rüşeym işə düşsə, ikicə qəzet qalar. Çünki qəzetlərin heç biri özü-özünü dolandıra bilmir.

“Bizdə sağlam rəqabət şəraiti yoxdur”


Qəzetlər özləri özlərini dolandırmalıdır və əsas məqam da reklamın üzərində dayanır. Hələ ki, reklamın nə olduğunu lazımi qaydada başa düşənlər yoxdur. İqtisadiyyatda belə bir şey var. Təmərküzləşmə gedir və rəqabət nəticəsində daha güclülər zəifləri vurur. Amma biri var təbii təmərküzləşmə, təbii monopoliya, biri də var süni təmərküzləşmə. Bizdə sünilik üstünlük təşkil edir. Məsələn, bizim qəzet iyirmi dörd il ərzində özü-özünü yaxşı dolandırırdı, keyfiyyət sarıdan heç də zəifləmədik. Sadəcə olaraq bizdə iqtisadiyyat monopoliyadadır, hər şey pulu kürüyən məmurların əlindədir və bizdə sağlam rəqabət şəraiti yoxdur. Problemlər var, amma mən qəzeti heç də siyasi təzyiqlərə görə bağlamadım. Təzyiqlər olsa da səbəb o deyil. Çünki 1990-cı ildə bu qəzeti buraxmağa başlayandan bizə qarşı təzyiqlər olub...
Qəzet elə bir şeydir ki, o həmişə ictimai, siyasi və hökumətdən gələn təzyiqlər altında olur. Çünki peşəkar jurnalist, peşəkar jurnalistika dördüncü hakimiyyətdir. İnkişaf etmiş qərb ölkələrində də cəmiyyətdə əyər-əskikliklər çoxdur. Orda da jurnalistlərə qarşı həyatı təhlükəyə atılacaq dərəcədə təzyiqlər olub. Amma jurnalistlər öz işini görüb və cəmiyyət də onun arxasınca gedib.
Bu mübarizə həmişə gedir. İctimai-siyasi təzyiqlər var. Amma əsas problem bizdə liberal iqtisadiyyatın olmaması, iqtisadiyyatın təmərküzləşərək məmurların monopoliyasına çevrilməsi, azad və ədalətli rəqabət şəraitinin olmamasıdır. Qəzet indiki şəraitdə özünü dolandıra bilmədiyi üçün bağlandı.

“Bizdə ki, bu ağıl var...”


- İnsanlar çox tez-tez ürəkləri ilə ağıllarının bir-biri ilə «yola getmədiyini», mübarizə apardığını deyir və məsuliyyəti onların üzərinə atmağa çalışırlar. Həmişə insanın düşüncəsində ağılla ürəyin rəqabəti ortaya qoyulur. Sizin “rəqiblərdən” hansı qalib olur və nə zaman?

- Bilirsiz, o savaş, o müharibə hər zaman gedir və yəqin ki, o, insan həyatdan gedəndən sonra dayana bilər. Nəyin daha üstün gəldiyini söyləmək də bir qədər çətindir. Amma mən çalışıram ki, hər şeyi tarazlayım. İnsan daxilən rahat olmasa, daxilində tarazlıq olmasa yaşamaq çətindir. Amma eyni zamanda müəyyən məqamlar var. Məsələn, mən ayaqda qalmaq, qəzeti bağlamamaq, problemsiz yaşamaq üçün ağılla düşünürəm ki, hə, gərək susaydım, özümü görməzliyə vuraydım və sair. Çünki həyat kompromislərdən ibarətdir. Amma başqa cür də alınmır.
Hər halda gərək özün özünə hörmət edəsən. Çünki ürək həmişə beyinlə çarpışır. Məsələn, mən bir yazı da yazmışdım, iki ilin söhbətidir, həmkarlarımıza prezident tərəfindən tikilmiş evlərin orderlərini, açarlarını verirdilər. Qulu Məhərrəmli ilə yeddi-səkkiz nəfər bir masa arxasında əyləşmişdik. Bizim həmkarlardan biri gedib o orderi alıb gəldi, təbii ki, onu təbrik elədik. Bizə dedi ki, gün o gün olsun mən də sizi eyni münasibətlə təbrik edim. Qulu Məhərrəmli dedi ki, bizdəki bu ağıl var, sən çətin bizi təbrik edəsən. O yazını yazdım "Bizdə ki, bu ağıl var..." "Ayna"da da getmişdi. Bax sizin sualın cavabı budur, "bizdə ki, bu ağıl var..."
Elçin Şıxlı: “Mətbuat Şurası hazırda özünü nazirlik kimi aparır”
“Ağılı ürəkdən ayırmaq olmur”


- Həmişə o fikirdəyəm ki, insan öz ağlının məhsuludur və qazandığı da ağlının, təfəkkürünün nəticəsidir.

- Təbii ki, ağılı ürəkdən ayırmaq olmur. Onlar bir yerdə işləməlidir. Bir yerdə işləyirsə, bütöv bir adama çevrilə bilirsən, yaxud çevrilmək şansın olur. Məsələn, köhnədən komsomolda işləmiş bir xeyli dostum var, bunların güzəranları yaxşıdır, o vaxt da yaxşı idi. Bunlar deyirdilər, "biz kompromisik də". Amma bu boyda yox da...

“O qədər savadlı, ağıllı, alimləri tanıyıram ki, bir qəpiklik insanlığı yoxdur”


- İnsan məhz ürəyi, ruhu olduğu üçün digər canlılardan fərqlənir. Nizami Gəncəviyə görə insan bu yüksək məqama layiq olmalı, ürəyə bəndəlik etməli, ürəyin ardınca getməlidir. Çünki yalnız ürək doğru yolu insana göstərməyə qadirdir. O deyir ki, insanın başlıca vəzifəsi ürək həqiqətini dərk etməkdən ibarətdir. Sizcə, ürəyin həqiqətini dərk etməyin yolu nədədir?

- O yolu bilən olsaydı, bu saat hər şey cənnət kimi olardı. Təəssüf ki, o yolu bilmək çətindir. Hər halda söhbət bayaqkı tarazlıqdan gedir. Əgər sən rahat gedib gecəni evdə yata bilməyəcəksənsə, deməli, sən nəyisə düz eləmirsən. Gecəni səksəkəli yatırsansa, deməli sən nəsə düz iş görməmisən. Ruh deyilən bir məfhum var, o bizdən asılı deyil, biz ondan asılıyıq. Bir də bir şey var: adətən biz valideynlərimiz, yaxınlarımız rəhmətə gedəndə deyirik, ruhları şad olsun. Müəyyən məqamlar var ki, biz öz addımlarımızla onların ruhunu şad eləməliyik. Əksinə olanda biz onların ruhunu şad edə bilmirik. Hər bir halda istənilən övlad öz valideynini təkrar edir və həmin adam valideynini istəyirsə, o valideynin ruhunun şad olması üçün yaşamalıdır. O qədər savadlı, ağıllı, alimləri tanıyıram ki, bir qəpiklik insanlığı yoxdur.Tutaq ki, riyazi tənliklər həll edir, gözəl binalar inşa edir, amma ürək yoxdur bu adamda...

- Deyirlər jurnalistə “ürək” lazım deyil...

- Yox, elə jurnalistə ürək lazımdır. Əsl jurnalistdə ürək olmasa o, jurnalist ola bilməyəcək.

“İyirmi beş il çalışan jurnalist toy müğənnisinin bir ilə qazandığını qazana bilmir”


- Ağlın insanı yüksəklərə apardığı, ona uğur qazandırdığı hər zaman qeyd olunur. Bir tərəfdən də deyilir ki, şou müğənnilərinə olan hörmət ziyalıya olan hörmətdən çoxdur. Belə çıxır ki, ya müğənnilər ağıldan, hisslərdən daha səmərəli istifadə edə bilir, ya da alimlər bundan düzgün istifadə edə bilmirlər? Siz necə düşünürsünüz?

- Ziyalı sinfi olmur, ziyalı zümrəsi olur. Zümrə də o deməkdir ki, sayı azdır. Ziyalı o demək deyil ki, professordur, akademikdir, çoban da ziyalı ola bilər. Yəni onun zahiri görkəmi yox, ürəyi var, ictimai hadisələrə, ətrafda baş verənlərə münasibəti var, səmimilik var. Dildə bir şey deyib, əslində başqa iş görmür. Burada kompromizm olmamalıdır. Bu bizim cəmiyyətin faciəsidir. Bu gün xüsusən də gənclərdə belə təsəvvür var ki, gedib toy müğənnisi olacaq və bir ildən sonra özünə bahalı maşın alacaq, cibi pulla dolu olacaq. Amma böyük əksəriyyətdə səs də yoxdur, istedad da. Onlardan heç biri Karuzo olası deyil. Bir disk yazdrırlar, bütün toylarda onu oxudurlar. Müğənniliyin özü də böyük sənətdir. Götürək jurnalistləri. Hamısını demirəm, əslində ziyalı zümrəsinə namizəd olan bir toplumdur. İyirmi beş il çalışan jurnalist toy müğənnisinin bir ilə qazandığını qazana bilmir. İndi gənclərin böyük əksəriyyəti toy müğənnisi olmaq istəyir. Bizim redaksiya ATV kanalının yaxınlığındadır. Orada hansısa bir mahnı müsabiqəsi elan olunanda küçədən maşınla getmək mümkün deyil. Millət içəri girmək üçün bir-birinin başını yarır. Böyük əksəriyyətində də nə səs var, nə ağıl var, nə istedad, nə də savad.

“Deyir, pişiyin könlü samanlıq idi, it də vurdu saldı samanlığa”


- Demək günah televiziya və mətbuatındır.

- Təbii, amma günahı təkcə televiziyanın üzərinə yıxa bilmərəm. Deyir, pişiyin könlü samanlıqda idi, it də vurdu saldı samanlığa. Yəni bunda daxildə bir istək var imiş- “darmayedliyə, müftə yeməyə istək var”. Biz jurnalistlər başımızı yarırıq ki, prezident müftə ev versin bizə, niyə? Hansı peşə sahibinə prezident ev tikdirib verib? Biz tələb edirik, o da verir, neynəsin. Belə olmamalıdır. Məsələn, 1990-cı illərdə “Hürriyyət” öz işçilərinə ev tikdirdi. Evin yoxdursa, buyur yaşa. Bu o demək deyil ki, bu sənin mülkiyyətin olacaq. Xaricdə mülkiyyəti olsun deyə daşdan divardan yapışan yoxdur. Bu həm də sovetin təsirləri ilə bağlıdır. Bizdə kreativlik deyilən şey yoxdur.

“Bizdə ancaq gedib hansısa məmurun ayağının altına yıxılıb pul almaq var”


- Yenidənqurma olanda bizdə başladılar zirzəmiləri təmizləməyə. Bir adam başladı, hamı da dedi, demək burda pul var. Bir o işi yaxşı oldu ki, zirzəmilər siçovuldan təmizləndi. Sonra videoprokat məntəqələri yarandı. İndinin özündə belə, böyük pulları olan adamlar bina tikdirməkdən başqa ağılları heç nəyə işləmir. Elə qiymətə satırlar ki, heç kəs almaq istəmir. Binalar boşdur, amma deyir mənimdir. Amma ona görə də pullar işləmir. Böyük problemdir. Bizdə qiymətli kağızlar bazarı işləmir. İşləsəydi mən "Zerkalo" qəzetini səhmdar cəmiyyət edib qəzetin səhmlərini o bazara çıxarardım. Əgər mən normal əmtəə verirəmsə, insanlar qəzeti istəyirlərsə və ondan qazanc götürəcəklərsə, mən onun səhmlərini verib, insanların səhmlərə verdiyi pulların hesabına yeni işlər görərdim. Bizdə bu yoxdur. Bizdə ancaq gedib hansısa məmurun ayağnın altına yıxılıb pul almaq var. Təəssüf ki, başqa cür alınmır. Onda da normal jurnalistika olmur.
Ağlı başında olan, yaxşı savadı olan, xaricdə təhsil alan cavanların əksəriyyəti orada qalır. Məsələn, tanıdığım cavan uşaqlar var ki, xaricdə oxuyublar, orada onlara iş də təklif ediblər, onlar isə imtina edib gəliblər bura və görür ki, buna burda iş yoxdur. Problem bilirsiz nədədir? Mən sovet dövründə çox yerlərdə işləmişəm. Məsələn, müəssisədə qırx nəfər işçidirsə, onun otuz nəfəri “onun-bunun” uşaqları olur. Müəssisə rəhbəri on nəfər işlək adam götürür və bunlar da işi idarə edirlər. İndi o on nəfəri də saxlamırlar. Yəni mütəxəssis problemi var.

“Elçin Əfəndiyevin rüşvət alması vacib deyil, o tutduğu vəzifədən sui-istifadə edir”

Elçin Şıxlı: “Mətbuat Şurası hazırda özünü nazirlik kimi aparır”
- Bu gün mədəniyyətimizin problemlərində hansı xarici təsirlərin rolunu qeyd edə bilərik?

- Yəhudilər kimi suala sualla cavab verəcəm: Mədəniyyət var ki? Məsələn, "Azdrama"da 13 tamaşa varsa, onun on ikisi İlyas, Elçin Əgfəndiyevlərindir. Bu yerdə teatr qalar? Bu birbaşa monopoliyadır. Elçin Əfəndiyevin rüşvət alması vacib deyil, o tutduğu vəzifədən sui-istifadə edir. Məsələn, mən misallar gətirə bilərəm, bir tamaşa var ki, bütün xərci beş min manat olur və bu tatra borclarını bağlamağa imkan yaradır. Amma Elçin Əfəndiyev Moskvadan bir rəssam gətirib ona əlli min verir.
Məsələn, kinomuz var? Kinoya pul ayrılmır. Mən bir ssenari üzərində işləyirdim. Səkkiz ildir təhvil vermişəm, İsmayıl Şıxlının ssenarisidir, rejissoru Rövşən Almuradlıdır. Mədəniyyət naziri də mənim tələbə yoldaşımdır. Komissiya baxıb. Sonra zəng vurub deyirlər ki, Rövşəndən imtina elə, filmi çəkək. Mən indi ağılla gərək Rövşəndən imtina edəydim, amma etmirəm. Mədəniyyətimizin problemi budur ki, bir Kinematoqrafçılarlar İttifaqı var, ikincisini yaradırıq. Elementar bir şey var, əgər kimisə bəyənmiriksə, qurultay keçirib onu bir daha seçməməliyik. Amma biz əksinə edirik, onun ikinci bir klonlarını yaradırıq. Beləcə, mədəniyyət adamları bir-birinə düşmən kəsilir.

“Bu gün kimsə papaq, namus, mənlik üstündə öz mənliyini qorumaq istəyirsə, deyirlər bunun ağlı yoxdur”


- Milli adət - ənənələrimizə münasibətdə dəyişən nədir?

- Bizim gözəl adət-ənənələrimiz var. Amma dünya dəyişir. Məsələn, İsmayıl Şıxlının bir romanı var: "Ölən dünyam". Orda bi epizod var: Ailə başçısıdır, ağsaqqal Ömər Kosa. Adət-ənənələrə bir nümunə kimidir, amma baxanda deyirsən ki, bunlar dəlidir. Deməli, yaylaqda olanda bunun gəlini əyin-başını yuyub, paltarlarını sərib. Adət belədir ki, heç kəs görməsin deyə paltarı gecə sərib səhər götürürlər. Səhər dururlar ki, alt paltarı yoxdur. Şelliyə xəbər yayılır ki, Ömər Kosanın gəlninin paltarı yoxa çıxıb, yəni bu namus məsələsidir. Kosa gəlini öldürməyə hazırdır. Sonra deyirlər ki, səhər orda camış görüblər nəsə çeynəyirmiş, bəlkə camış paltarı yeyib. Kosanın beş camışı var idi, tez gətirib kəsdirir, paltar beşinci camışın qarnından çıxır. Kişi qızı öldürmür, amma evlərinə göndərir. Qız da gedib özünü hündür yerdən atıb öldürür. Bu idiotizmdir.
İndi isə bir-iki il qabaq Xoşqədəmin, yoxsa ki, kimin verlişində göstərirlər ki, çoban yoldaşını oynaşı ilə tutub. Kişi namuslu bir azərbaycanlı kimi bundan haqq-hesab çəkmək, yaxud da boşamaq əvəzinə, həmin səhnəni videoya çəkdirib göndərir televiziyaya. Budur bizim namusumuz. Yəni bu gün kimsə papaq, namus, mənlik üstündə öz mənliyini qorumaq istəyirsə, deyirlər bunun ağlı yoxdur...
Toylarımıza, yaslarımıza baxaq. Hamı bir-birinin bəhsinə nəsə edir, nəsə artırır. Hamı başqalarından geri qalmamaq üçün borca girir. Bunun adət-ənənəyə heç bir aidiyyatı yoxdur. Sonra biriləri heç Avropadakı xanımlar geyinmədiyi qədər açıq-saçıq geyinir ki,vallah Avropada elə şeylər yoxdur bəlkə də. Bu biri tərəfdən də biri bağlanır, bəlkədə müqəddəs kitabdan xəbəri yoxdur, eyni zamanda da səni ittiham edir ki, niyə bağlanmısan. Yaxşı eləmişəm, mən sənə deyirəm niyə başını bağlayırsan? Çox əcaib vəziyyət alıb.

“Xarici təsir o zaman təsirli olur ki, daxildə sən öz problemlərinin həllini tapa bilmirsən”


- Burda xarici təsirlərdən danışmaq olar?

- Xarici təsir o zaman təsirli olur ki, daxildə sən öz problemlərinin həllini tapa bilmirsən. Bu saat sələfilik, vəhhabilik geniş vüsət alıb. Böyük əksəriyyət - rusdilli və böyük təhsilli uşaqlar hamısı vəhhabiliyə gediblər. Mən tanıdığım adamlardır, Amerikada, Almaniyada təhsil alıb gəliblər bura. O uşaqları tanıyırdım, burda bizim himnimiz çalınanda harda olursa olsun, mil kimi düz dayanıb himni oxuyurdular. Çünki Amerikada bayrağa hörməti görüb gəliblər. Sonradan o uşaqları görmüşəm, deyir ki, Elçin dayı, qalmışam avara, mənim biliyim heç kimə lazım deyil. Deyir kütbeynlər oturublar, mənə imkan vermirlər. Sonra da öz aləmində sosial ədalət axtarır və gedib qoşulur dini qrumlara.

“Bu xəstəlikdir, kimsə hardasa bir yerdə oturdusa ordan əl çəkmək istəmir”


- Artıq xeyli müddətdir ki, ədəbiyyat sistemində, eləcə də ziyalılar arasında mahiyyəti bilinməyən ziddiyyətli proseslərin getdiyi müşahidə olunur. Sanki yaradıcılığa yeni gələn şairlər, nasirlər köhnələri qəbul etmək istəmir. Eyni zamanda da yaşlı nəslin nümayəndələri də sanki yeniliyə qəribə baxırlar. Vəziyyəti necə analiz edərdiniz?
Elçin Şıxlı: “Mətbuat Şurası hazırda özünü nazirlik kimi aparır”
- O mühitdə böyüdüyüm üçün təxminən söyləyə bilərəm. O zaman da kəskin ədəbi mübahisələr olurdu. Yazıçılar İttifaqında olan böyük ədiblərimiz bir-birilə hansısa əsərin, ideyanın üzərində kəskin mübahisələr ediblər. Amma onu bilirəm ki, iclasda az qala bir-birilərini qıran adamlar sonra gedib bir yerdə çörək kəsirdilər. Yəni bunların mübahisəsi ədəbi idi, bir az səmimilik var idi. İndi Azərbaycanda bu xəstəlikdir, kimsə hardasa bir yerdə oturdusa, ordan əl çəkmək istəmir. Məndən inciyə bilərlər. Biri oturduğu kreslodan əl çəkmək istəmir, o biri də yazı yazmaq əvəzinə o kürsüdə oturmaq istəyir. Problem bundadır. Yəni yazıçı olan, sənətlə yaşayan bir adam başını salıb əsərini yazacaq və təbii ki, o, bir çox hallarda indi öz qiymətini almaya da bilər. Amma təbii ki, insan istəyir ki, qiymətini bu gün alsın. Məsələn, böyük gürcü rəssamı Pirosmani, bizim Səttar Bəhlulzadə. Heç nələri yox idi. Səttar Bəhlulzadə özü də çəkdiyi o şedevr əsərləri paylayırdı. O, əsərini yaradıb, heç kimdən nə pul tələb edib, nə də vəzifə. Pirosmani pilləkənin altında yaşayırdı və o cür də rəhmətə getdi. Amma bu saat onun adını çəkəndə bütün dünya ayağa qalxır. Bilirsiz, bu kreslodan ötrü dava etməyə dəyməz. Yaradıcılıq İttifaqları heç bir yerdə yoxdur. Xaricdə jurnalistlərin ittifaqları var, onlar da həmkarlar ittifaqıdır və öz maraqlarını qorumaq üçün yaradıblar. Mətbuat Şuraları var, amma bizimki kimi deyil. Bizimki tamamilə nazirliyə çevrilib. Orda tamam başqa şeydir. Konflikt də "kreslonun cazibə" qüvvəsindədir.

“Bilmədiyin şeydən can qurtarmaq istəyi faciəvi bir şeydir”


- Bu gün sanki böyük ədəbiyyat insanlar üçün ağırlıq yaradır? Sizcə bu gün ədəbiyyata marağın azalması insanın qlobal ağırlıqdan canını qurtarmaq istəyindən irəli gələ bilərmi?

- Yox düşünmürəm. Çünkü bir şeyin ağırlığından, dərinliyindən xəbərin yoxdursa, ondan canını necə qurtarmağa çalışa bilərsən. Bilmədiyin şeydən can qurtarmaq istəyi faciəvi bir şeydir.

- Bəlkə, daha çox yünglüllüyə qaçmaq, daha çox sadə şeylər axtarmaq istəyi var burda...

- Çox misallar çəkmək olar, məsələn bizdə Çingiz Abdullayev ən populyar yazıçıdır. Onun yazdıqları gündəlik qəzet kimi bir şeydir. Oxuyursan, atırsan. O detektiv yazır, çox maraqlı adamdır. Amma o hələ də öz mühüm əsərini yazmayıb, bəlkə də yazacaq. Kommersiya nöqteyi-nəzərindən Çingiz zəngin adamdır. Çünki onun kitabları satılır. Məsələn, Amerika Kino Akademiyasının Oskar mükafatını götürək. Baxın, ən populyar aktyorlar savaş janrlarındadır - Stallone, Şvarsnegger və Van Damm. Amma bunların heç biri heç nominatorlar sırasına da düşməyib. Onları dünya tanıyır, varlıdırlar. Amma birinciliyi udan adamlar o qədər də kassa yaratmır. Son zamanlar “Avatar” filmi Oskar aldı, amma orda da məna var. Yəni hər şeyin dərinliyi olmalıdır.

“Hara gedir getsin, millilikdən uzaq ola bilməz”


- Çox vaxt yeni nəsil yazarlar müasirliyi, yeniləşməni daha çox millilikdən uzaqda axtarır. Bəlkə mənə elə gəlir?

- Nə qədər “millilikdən uzaqda axtarırlar” desək də bu mümkün deyil. Birincisi yazdıqları dil Azərbaycan dilidir. Hara gedir getsin, millilikdən uzaq ola bilməz. Biri var zəif əsər, biri də var əsər. Əsər zəifdirsə, hansısa milli məhfumun inkarı üzərində qurulursa və onun əsası yoxdursa, onda o əsər deyil.
Məsələn, Çingiz Abdullayev neçə dillərə tərcümə olunub. Bəyənirlər, tanıyırlar, özü maraqlıdır. Amma yazdıqları mənim üçün yüngül şeydir. Ola bilər ki, səhv edirəm, hardasa nə isə görmürəm.
Millilik deyəndə,"Dəli kür"filmini götürə bilərəm. Azərbaycan dilində çıxdı, sovet dövrü idi- başladılar ki, “bəyləri idealizə edir”, sonra rus dilində çıxdı,başladılar ki, “anti rus mövqeyi tutub”. Türkiyədə “Dəli Kür”ü iki-üç il əvvəl türk dilinə çevirdilər. Orda da bizimkilər yazdı ki, “ruspərəst romandır olmaz”. Sonra alman dilində sifariş gəldi, baxdılar dedilər ki, burda yazılanları bizim cəmiyyət başa düşməyəcək. Məsələnin kommersiya tərəfi də var. Hər halda insani dəyərlər deyilən bir şeylər var. Ona görə mən düşünürəm ki, problemi qeyri-millilikdə yox, insanı dəyərlərin üzərində axtarmaq lazımdır. Bu varsa qəbul olunacaq.
Məsələn, seriallara baxaq, orada heç nə təbliğ olunmur. Bizdə normal, abırlı personaj yoxdur. Qaynana gəlnini sevmir, gəlin qaynananı görməyə gözü yoxdur. Kişi arvadına, arvad kişisinə xəyanət edir. Gəlin qaynananı öldürməyə hazırdır. Bir-birinə fitnə-fəsad qurulur və hamısı da insanların beynin yerləşdirilir. Amma mən normal bir şey ortaya qoyum, qəbul etməyəcəklər. Çünki hamısı monopoliyadadır, özlərindədir.

“Bizə düşmən axtarmaq lazım deyil, özümüz özümüzə düşmənik”


Daha sonra reklamlara baxaq. Bir reklam var, orda bizim komik aktyorlardan biri çəkilib, halal kolbasanı reklam edirlər. Müəllimdir, soruşur dəyişməz nə var, uşaq qalxır ki, ağzımızın tamı və dərs qalır bir yana, hamı başlayır kolbasa yeməyə, sonra da tənəffüsdə uşaq gəlir ki, müəllim sizə çatdı, deyir: “Yox!”. Tez müəllimə kolbasa ötürür. Müəllim də başlayır onu acgözlüklə çeynəməyə. Müəllimə hörmət qalar burda? Belə reklam olar? Bizə düşmən axtarmaq lazım deyil, özümüz özümüzə düşmənik. Normal klip çəkən rejissoru yaxın qoymursan, özünün də dərrakən ancaq buna çatır. Yenə də reklama gəlirəm, ruslar özləri bilərlər, demək, qapının zəngi çalınır, xanım işdən yorulmuş gəlir, ər qabağında önlük, deyir ki,”darıxma sənə mən xörək bişirmişəm”.

“Bizdə hər şey riyakarlıqdan irəli gəlir”


- Bizdə başqalarını təlqin etmək hissi güclüdür?

- Biz ortalıqda qalmışıq. Rusiyanın ayağı altında olduq, bir az dilimizi, bir az da abır-həyamız vardı, onu qoruya bildik. İngilislər bizim elədiyimiz bəzi şeyləri qəbul etmirlər. Onlar o etapı artıq keçiblər. Bizdə hər şey riyakarlıqdan irəli gəlir. Nə olacaq? Yəqin ki, hər şey yaxşı olacaq, biz də inkişaf edəcəyik. İndi bizim gənc qızlarımız evdə nə xanımlıq edə bilirlər, nə çay süzə bilirlər, nə kişisinə dayaq ola bilirlər. Kişiləri ideallaşdırmıram.

“Yaxşı ki, mən bu nəslin nümayəndəsiyəm”


- Siz müsahibənizdə Şıxlı nəslinin yazdığı tarixdən danışmısınız. General Əliağa Şıxlinskinin xatirələrində bu tarix 1546-cı ilə gedib çıxır. Deyilir ki, Ağdolaq Məmməd ağa adında ulu babanız Şəmkirə gedib. Onun iki oğlu olub. Birinin adı Şıxı, o birinin adı isə Alqazax idi. Sonradan onlar Şəmkirdən çıxıb Qazaxın Salahlı kəndinə gedir. Əliağa Şıxlinski, Cavad bəy Şıxlinski, polkovnik Rüstəm bəy Şıxlinski Alqazaxın törəmələridir. Şıxı isə Kür Qırağında qalıb. İndiki Şıxlı dediyimiz kənd də onun adından götürülüb. İsmayıl Şıxlı da Şıxının törəməsindəndir. Təbii ki, belə bir nəslin üzvü olmaq böyük bir məsuliyyət, qürurverici, şərəfverici hissi yaradır. Amma ətrafımızda olan neqativlərdən dolayı nə vaxtsa ürəyinizdə belə bir tarixə malik olduğunuza görə nədənsə incidinizmi?

- Yox, incimirəm. Yaxşı ki, elə belə olub. Yaxşı ki, mən bu nəslin nümayəndəsiyəm. Bilirsiz, bir dəfə bir almana dedim ki, siz xoşbəxtsiniz ki, almansınız. Qəribə baxdı. Dedi ki, bu mənim şəxsi keyfiyyətim deyil. Belə alınıb ki, alman doğulmuşam. Bu o demək deyil ki, mən səndən yaxşıyam, yaxud sənin millətindən yaxşıyam. Azərbaycanda onlarla-yüzlərlə belə nəsillər var. O nəsilləri nə qədər çox olsa, o ənənəni qoruyub inkişaf etdirmək istəyənlər çox olsa, bu problemlər yoxa çıxacaq. Demirəm yüz faiz. Amma böyük əksəriyyəti yoxa çıxacaq. Çünki bir söz var idi deyirdilər ki, Tolstoy olmasaydı Rusiyada bir çox yazıçılar özlərini daha pis aparardılar. Çünki o millətin siması, ağsaqqalı idi. O insanın əsərləri var idi və öz şəxsi nümunəsi var idi. Bu baxımdan məsuliyyətdir və hər şey qeyri-iradi baş verir. Gərək daşıdığın yükün altında əyilib sınmayasan. İnstitutda bir yəhudi müəllimim var idi: Sov.İKP tarixindən dərs deyirdi. Mən qırx beş dəqiqə danışdım, bu mənə iki verdi. Sonradan mənə dedi ki, bilirsən ikini sənə niyə verdim? Dedim nəyə görə, dedi çünki sən Şıxlınski kimi cavab vermirsən. Onun öz tanışları var idi. Guya öz aləmində bizim qeyrətimizi çəkirdi. Bir çox məqamlar var ki, mənə deyirlər ki, niyə belə edirsən. Mənim atam İsmayıl Şıxlı olmasaydı, mən o ailənin məsuliyyətini daşımasaydım, bəlkə də daha “ağıllı” olardım və o mənzillərin açarından birini də mən alardım. Amma, olmur.

“Mən Prometey deyiləm, heç ona yaxın da dura bilmərəm”


- Prometeyin alov gətirmə əfsanəsi var. O, atəşi gətirə bilmir, çox əziyyət çəkir. Bu zaman qışqıraraq düşmənlərinə deyir ki, mənim əllərimi bağlayın, bilim ki, əllərim bağlıdır, o zaman rahat olaram. Bu qədər sadaladığınız problemlərin içində əlləri bağlı olmadan heç nə edə bilməmək çətindir. Bu hiss sizin üçün nədir?

- Bəlkə də dəhşətdir. Amma Prometey insanlara atəşi verdi. Mən Prometey deyiləm, heç ona yaxın da dura bilmərəm.

- Təbii.

“Bəli, müəyyən məyusluq, müəyyən dilxorçuluq var”


- Biz bir çox hallarda qəzetdə işləyəndə problemlərə tənqidlə yanaşırdıq. Bir çox məmurlar deyirdilər ki, sən bizimlə düşmənçilik edirsən. Deyirdim ki, mənimçün fərqi yoxdur, sən mənim düşmənim deyilsən. Mən sənə görə yox özümə görə edirəm. İstəyirəm ki, mənim uşağım bu ölkədə qalıb yaşasın, başını götürüb qaçmasın. Biz yazırıq. Yazırıq ki, günəş çıxdı. Burda bir şey yoxdur. Amma birdən günəş çıxmasa və biz bu haqda yazsaq, onda biz nə jurnalistik, nə də bir şey. Bu mənada bəli, müəyyən məyusluq, müəyyən dilxorçuluq var, müəyən dərəcədə dar bir dairəyə qapanma var. Müəyyən bir insanlar var ki, eyni cür düşünür, danışanda nəyisə müzakirə edirik, amma bir-birimizə düşmən kəsilmirik.
Çoxları başa düşə bilmirlər ki, mən öz işimi görürəm. Məsələn, polis cinayətkarı tutursa, bu o demək deyil ki, onunla qərəzçiliyi var. O öz işini görür. Mən də hansısa problemdən yazanda öz işimi görürəm. Nəyə görə kimsə buna görə mənə düşmən kəsilməlidir?

“Söz verdim ki, heç nə yazmayacam”


- Elçin müəllim, yaradıcılığınızda yeni nə var, nə yox?

-Mən qəzeti bağlayanda söz verdim ki, heç nə yazmayacam. Hələ yazmıram.

- Küsdünüz...

- Çünki yazdıqlarıma görə mənə tənə edirdilər. "Ayna"da köşə yazırdıq, İnciyirdilər. Özü də birbaşa kiminsə adını çəkib "pis adamdır"demirdik. "A qızım, sənə deyirəm, gəlnim sən eşit" məsəli kimi yazırdıq.

“Onun mənəvi dəstəyinə ehtiyacım var”


- Elçin müəllim, siz “İstənilən insanın öz valideyninə ehtiyacı var. Bu günlərdə də mənim İsmayıl Şıxlının mənəvi dəstəyinə çox ehtiyacım var” demisiniz. Bu istək sizdə hansı tələbatdan yarandı? Harda çətinliyə düşdünüz?

- İstənilən övlad öz valideynini təkrar edir. Yəni insan gördüyünü götürər. Biri var tutaq ki, kimsə deyir qəhrəman ol, vicdanlı ol, namuslu, düzgün ol, amma üzünü çevirən kimi öz bildiyini edir. Təbii ki, onun mənəvi dəstəyinə ehtiyacım var. Bu mənada ki, ağıllı bir söz deyəcək. Deyəcək ki, a bala, ağlını yığ başına, belə eləmə. Amma əslində mən yüz faiz bilirəm ki, başqa cür eləsəydim onun ruhu şad olmayacaqdı. İstənilən insanda elə məqam olur ki, istəyir ürəyini kiməsə boşaltsın, kiminləsə dərdləşsin və ondan bir fikir, münasibət istəsin. Təbii ki elə adamlarım var, amma onlar İsmayıl Şıxlı deyil. Biz çalışırdıq problemlərimizi ona deməyək. Sonradan xəbər tutanda deyirdi a bala, dünya-aləm məndən məsləhət almağa gəlir, burda oturmuşam, niyə mənimlə məsləhətləşmirsiniz. Təbii ki, indiki ağlım olsaydı başqa cür hərəkət edərdim.

“Sadəcə olaraq deyərdim ki, düzmü yaşayıram”


- Nə kömək istərdiniz atanızdan, qəzetiniz bağlandı - deyə şikayətlənərdiniz?

- Yox, kömək filan istəməzdim, sadəcə olaraq deyərdim ki, düzmü yaşayıram və onun fikri mənim üçün çox dəyərli olardı.

“Mətbuat Şurası hazırda özünü nazirlik kimi aparır”


- Elçin müəllim, bir az əvvəl Mətbuat Şurası ilə bağlı fikirlər söylədiniz və o da ağlımın bir küncünə taxıldı. “Mətbuat Şurası nazirliyə çevrilib”, deyərkən nəyi nəzərdə tuturdunuz?

- Mətbuat Şurasını yaradanlardan biri də özüm olmuşam. Üç-dörd ildir ordan çıxmışam. Onu yaradanda əsas məqamları Arif Əliyev işlədi. Xaricə getdi, bütün nümunələri gətirdi. Gözəl bir iş idi. Azərbaycanda 2002-ci ildə demokratik seçki oldu. Opera teatrının zalını kirayə götürdük. On iki saat qurultay keçdi. Onun nizamnaməsi var, sonradan dəyişdik. Orda iki dəfədən artıq sədr qalmaq olmaz. İndi ömürlük sədr elədik. Nizamnamədə Mətbuat Şurası heç bir cəza tətbiq edə bilməz, indi edirik, qara siyahı tuturuq, cəzalandırırıq. Mətbuat Şurası hazırda özünü nazirlik kimi aparır. Mətbuat Şurası Nizamnaməsinə və funksiyasına uyğun olmayan işlər aparır, Nizamnamədən kənar işləri görür. Mətbuat Şurası özünü tənzimləmə mexanizmindən keçib dönüb olub jurnalisti tənzimləmə nazirliyi.

“Ordakı adamların hamısı həmkarlarımdır, indi onlar ağıllıdır, mən ağılsız”


- Mətbuat Şurası o dərəcəyə çatıb ki, deyir bu "Facebook"a əncam çəkmək lazmdır. Bundan sonra mən sizə nə deyim? Sonra böyük bir səhvim, mənim və Mehman Əliyevin KİV-ə dəstək fondunu yaratmaqla bağlı oldu. Almaniyada II Dünya müharibəsindən sonra mətbuatı qaldıran Marşall fondu oldu. Onlar bütün jurnalistlərə üç il müddətinə maddi dəstək verdilər. Almaniya jurnalistikası qalxdı. Ondan sonra qurtardı. Bizim nəzərimizdə elə olmalıydı. KVDF vasitəsilə milyonlar xərclənir, amma səmərəsizdir. KİVDF "Dəyənək və kökə" məsələsinə bənzəyir. Olub "maşa", hamısını da özümüz etmişik. Mən eləmişəm hamısının da günahı məndədir.

Tahirə QAFARLI/ İnform.az

Baxış sayı: 2104