Baş redaktorla dialoq, Baş xəbər, Müsahibə
15.08.2015 / 13:39

Akif Aşırlı: “Biznesmenin, müğənninin həyatı, fikri, önəmlidir, nəinki ziyalının”

Akif Aşırlı: “Biznesmenin, müğənninin həyatı, fikri, önəmlidir, nəinki  ziyalının” Sivil cəmiyyətin dialektikası zəncirvari bir prosesdir. “Zənciri” quran həlqələr inkişafa doğru getdikcə “zəif bəndlər” özü-özünü aşılayaraq inkar, yenidən bərpa olunma, növbəti mərhələyə keçmə imkanı əldə edir. Eyni zamanda, hər bir “həlqədəki” MƏDƏNİYYƏTLƏRİ “qidalandıran” ideologiya, missiya, xarakter, sosial, ictimai, siyasi, mədəni, ruhi elementlər və bunlardan doğan mahiyyətlərin funksiyaları özünü qorumaq instinkti bir-biri ilə əlaqə və dialoqun yaranmasını tələb edir. Su axdıqca durulduğu kimi, hər bir insan - fərd, qrup, xalq, millət, dövlət, ümumilikdə dünya mədəniyyəti qarşılıqlı dialoqla özünün daxili gücünü, nüvəsini formalaşdıran elementlərini nizamlayır. Ümumilikdə, cəmiyyətin inkişafı və təhlükəsizliyinin qorunması istiqamətini məhz problemlərin üzərinə gedilməklə aydınlaşdırır. Biz də BİZLƏRİ düşündürən və bir çox hallarda paradoksal yanaşmalar tələb edən məqamları üzə çıxarmaq, aydınlaşdırmaq niyyətini ortaya qoyduq. Bu gün İnform.az olaraq yeni başladığımız “Baş redaktorla dialoq” layihəsində ictimaiyyəti narahat edən nəsnələrə diqqət çəkəcəyik. Bütün baş redaktorları bu layihədə görmək arzusundayıq...

İnform.az-da “Baş redaktorla dialoq” layihəsinin növbəti qonağı “Şərq” qəzetinin baş redaktoru Akif Aşırlıdır.


“Bu onu göstərir ki, Azərbaycanda azad media mühiti var”


- Akif müəllim, redaksiyamıza xoş gəlmisiniz. Ənənəvi olaraq, bütün qonaqlarımıza ünvanladığım bu sualı sizə də verəcəm. Bu gün mətbuatımız, “Şərq”, İnform.az da daxil olmaqla özünü necə ifadə edə bilir və daşıdığı missiya ilə cəmiyyətdə nə dərəcədə inandırıcı və etibarlı mövqe qazanıb?

- Qısa bir zamanda kifayət qədər məhsuldar bir işi ərsəyə gətirən İnform.az portalını – sizləri təbrik edirəm. Təbii ki, bu, Azərbaycan mətbuatının, Azərbaycan jurnalistikasının inkişafı deməkdir. Bu onu göstərir ki, Azərbaycanda azad media mühiti var.
İnform.az, “Şərq” qəzeti və digər mətbuat orqanlarının iyirmi il bundan öncəyə nisbətdə özünüifadə imkanları daha genişdir. Bu yaranmış şərait, informasiya texnologiyalarının gətirdiyi üstünlüklərlə əlaqəlidir və Azərbaycanda həm klassik, həm yeni medianın müəyyən problemləri olmasına baxmayaraq inkişaf mərhələsini yaşaması özünüifadə imkanlarının geniş olduğunu göstərir. Özünüifadə imkanları həm də jurnalistlərin özünün potensialından asılıdır. Yəni kollektivlərdə - idarəçilik mühiti, peşə dəyərlərinə yanaşma, informasiyaların obyektiv çatdırılması və təhlillərində nə dərəcədə obyektiv ola bilmələri kimi məsələlər var ki, bunlar sırf jurnalistin yaradıcılığı, biliyi ilə bağlıdır. Bu gün Azərbaycanda özünüifadə imkanlarının geniş olduğu bir vaxtda həm “Şərq” qəzeti, həm də sizin yeni yaranmış sayt və ondan sonra yaranacaq KİV-lər daha geniş özünüifadə imkanlarına sahib olacaqlar.

“O insanların yeri həmişə görünür”


- Akif müəllim, siz həm də tarixçisiniz. Jurnalistika ilə yanaşı, bir tədqiqatçı kimi də məhsuldarsınız. AMEA-nın Tarix institutunun dissertantı, bir neçə kitabın müəllifisiniz. Azərbaycan mətbuatının inkişaf yolunu araşdıran Akif Aşırlı bu gün bir qədər geriyə baxarkən hansı nostalji hissləri yaşayır, hansı problemləri görür və onun fikrincə, bu günün jurnalistikası hansı pillədədir?

- Mən hələ orta məktəb illərindən yazmağa başlamışam. YI-YII sinifdə rayon qəzetlərində məqalələrim çıxırdı. Mətbuatda çalışan insanlara əlahiddə bir şəxslər kimi baxırdıq. O binanı da fövqəladə bir yer kimi görürdük. O cümlədən, Azərbaycan Nəşriyyatını, hansı ki, bu gün “Şərq” qəzeti orda yerləşir. Təbii ki, müəyyən nostalji hisslər var. Bu gün sözün məsuliyyətini daşıyan böyük qələm əhli, Azərbaycan mətbuatının inkişafında xüsusi xidmətləri olan insanlarla o söhbətlərə ehtiyac duyuram. Mən Azərbaycan Nəşriyyatında çox böyük ziyalı insanlarla, şəxsiyyətlərlə ünsiyyət qurmuşam, onlardan müsahibələr götürmüşəm. Bu gün o insanların yerini dolduracaq insanları görmədikcə, nostalji hisslər yaranır insanda... Sovet rejiminin ağırlığını çiyinlərində çəkib, eyni zamanda Azərbaycanda ictimai rəyi formalaşdıran və milli yöndə istiqamətləndirən o insanların yeri həmişə görünür. Amma o qədər də pessimist olmayaq. İndinin özündə də elə insanlar var, amma sayları çox deyil. Çox təəssüf ki, bu belədir...
Bu gün Azərbaycan jurnalistikasında qaynarlıq yoxdur. Xalidə xanım Xalid də o dönəmlərdə çalışıb. Biz o vaxtlar çalışırdıq ki, nəsə yeni bir şeylər tapaq, yaradıcıllıq faktları ortaya qoyaq, problemin mahiyyətini, məntiqini tapaq ki, imzamız tanınsın. Amma bu gün o yoxdur. Çox vaxt kimisə təhqir etməklə gündəmə gəlmək, jarqon sözlər, ara cümlələr işlədib, etik ölçüləri gözləməməklə imzalarını tanıtmaq istəyirlər. Bəzən görürsən yazıda fikir olmur, sadəcə söyüş var, təhqir var. Oxucunun yaddaşında qalmaq üçün həmin o söyüş, təhqir elementindən istifadə edirlər. Nə məlumat yükü, nə ictimai-ideya əhəmiyyəti, nə fəlsəfi fikir, nə Azərbaycan cəmiyyətinin indiki durumunu, reallığı açıqlayacaq düzgün qiymətləndirmə ilə bağlı heç nə olmur, sadəcə söyüş olur. Bax budur, Azərbaycan jurnalistikasının problemi.

“Bizim aradan qaldırmalı olduğumuz problemlər var”

- Deyəsən, jurnalistika “ölür”, yaxud “can verir”. Onun bugünkü durumuna siz nə ad verərdiniz?

- Jurnalistikanın vəziyyətini bəlkə də, sizin o dediyiniz mənada qəbul etmək olar. Bu da ondan irəli gəlir ki, artıq peşəkar jurnalistikanın yoxluğu hiss olunur və haqlı olaraq siz də bu qənaətə gəlirsiniz. Ancaq jurnalistika yeni bir inkişaf mərhələsindədir. Artıq informasiya texnologiyaları inkişaf edir, internet üzərindən yeni medianın gəlişi və sair, bütün bunlar medianın yeniləşməsinə gətirib çıxarır. Bu baxımdan yeniləşmənin müsbət tərəfləri ilə yanaşı, bizim aradan qaldırmalı olduğumuz problemlər var. O problemləri bilməli və dərk etməliyik onu aradan qaldırmalıyıq. Əks təqdirdə, biz bu jurnalistikanın inkişafından danışa bilmərik.

“O peşənin mənsublarının öldürülməsi rezonans yaradır”

- Akif müəllim, diqqətinizi mətbuatda da geniş yer alan günün ən aktual məsələsinə çəkmək istərdim. Avropa Şurasının (AŞ) baş katibi Torbyorn Yaqland azərbaycanlı jurnalist Rasim Əliyevə hücumu pisləyən bəyanatla çıxış etdi. O, Azərbaycan hakimiyyətini bu hadisəni hərtərəfli və sürətlə araşdırmağa, günahkarları məsuliyyətə cəlb etməyə çağırdı. Yaqland bu arada vətəndaş cəmiyyəti və hakimiyyət arasında daxili dialoqun aparılmasının vacibliyini də qeyd etdi. Yaqlandın bu “narahatlığı” nə dərəcədə səmimi və məntiqli idi?

- Xarici nümayəndəliklərin və digər Avropa təşkilatlarının Azərbaycanla bağlı birtərəfli, qərəzli çıxışları yeni deyil. Jurnalistin ölümündən sonrakı proseslərə baxın. Cənab Prezidentin işi öz nəzarəti üzərinə götürməsi və hadisədə əli olanların həbsi və görülən istintaq əməliyyat tədbirləri artıq cəmiyyətə bəllidir. Səfirlər verdikləri bəyanatlarda əvvəlcə vətəndaş cəmiyyətilə hakimiyyət arasında dialoqun olmamağı, jurnalist qətli ilə bağlı narahatlıq göstərdilər. İndi isə həmin səfirlər hadisə ilə bağlı Azərbaycanın atdığı addımları yüksək qiymətləndirirlər. Bunların səbəbi beynəlxalq jurnalist təşkilatlarına düzgün informasiyların zamanında çatdırılmamasıdır. Yaxud, bunların özlərinin obyektiv informasiya almaq istəməmələri onların birtərəfli mövqe sərgiləməsinə səbəb olur.
Bu bir cinayət hadisəsidir və cinayət varsa, cəzası da var. Həyatdır. Jurnalist, həkim, müəllim, mühəndis və s. hər peşə sahibinin belə bir cinayətin qurbanına çevrilməsi mümkündür. Sadəcə, jurnalist peşəsi cəmiyyətin təhlükəsizliyi, cəmiyyətin maarifçilik funksiyasını üzərinə götürən, problemləri göstərən və ictimai kəmər rolunda çıxış edən bir peşə olduğuna görə, o peşənin mənsublarının öldürülməsi rezonans yaradır. Sonuncu hadisə də bu qəbildən idi və bunun peşə fəaliyyəti ilə əlaqələndirilməsini obyektiv hesab eləmirəm. Burada sosial şəbəkələrdə Rasim Əliyevin statusunda müəyyən təhqir elementləri var və qarşı tərəf buna dözümlülük münasibəti göstərmir. Artıq məsələni qanun çərçivəsində deyil, vandalizm, zor gücünə həll etmək istəkləri var. Bunun da nəticəsində qətl baş verib. Heç bir insan peşəsindən asılı olmayaraq qətlə yetirilə bilməz. Ona fiziki zor tətbiq oluna bilməz. Azərbaycan inkişaf etmiş dövlətlər kimi azad müstəqil bir ölkədir, onun məhkəmə orqanları var, hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edib problemi həll etmək mükündür. Sadəcə, sosial şəbəkələrdə ağıllı, dünya görüşü zəngin olan insanlarla yanaşı, natamam insanlar da olur. Hər kəs də öz dünya görüşünə görə problemi həll etməyə çalışır. Təbii ki, Azərbaycan Prezidenti bu məsələyə çox həssas yanaşdı və jurnalistin qətlində iştirak edənlər həbs olundu. Düşünürəm ki, prosesin obyektiv aparılması üçün hər cür imkan və şərait var.

“Biz Avropa, ərəb və digər dillərdə dərc olunan saytlar, informasiya agentlikəri yaratmalıyıq”


Akif Aşırlı: “Biznesmenin, müğənninin həyatı, fikri, önəmlidir, nəinki  ziyalının”
- Azərbaycan mətbuatı Dağlıq Qarabağ probleminin dünyaya çatdırılmasında nə dərəcədə beynəlxalq çıxışa malikdir və bu prosesdə nə dərəcədə operativdir?

- Azərbaycan mətbuatında Dağlıq Qarabağ həqiqətlərin dünyaya çatdırılması istiqamətində çox ciddi işlər görülür. Bu proses iki - daxili auditoriya və məlumatların dünya mediasına, beynəlxalq arenaya ötürülməsi istiqamətdə aparılır. Birinci növbədə biz Azərbaycanın daxili auditoriyası üçün normal informasiya ötürürük. Təbii ki, burada çatışmazlıqlar var. Məsələn, məlumatın hansı mənbədən əldə edilməsi və onun nə dərəcə etibarlı olması, Azərbaycanın milli maraqlarına nə dərəcədə uyğun olması müəyyən dərəcədə sual doğuran məsələlərdir.
Məlumatların xarici auditoriyaya ötürülməsində zəiflik var. Bizim Prezidentlə görüşümüzdə də bu məsələ müzakirə olundu və bu sahədə təbliğat imkanlarımızın genişləndirilməsinin vacibliyi qeyd olundu. Bunun üçün müxtəlif dillərdə bilən jurnalistlərin hazırlanma prosesi getməlidir. Bu gün obyektiv səbəblərdən jurnalistlərin doxsan faizi Azərbaycan dilində yazır və bu, daxili auditoriyaya hesablanır. Ola bilsin ki, bizim yazdıqlarımız türk oxucusu üçün keçərlidir. Amma Qərb oxucusu üçün keçərli olması üçün o dildə sərbəst şəkildə yazmağı bacaran jurnalistlər olsun. Çox vaxt bu, tərcümə vasitəsilə həyata keçirilir, bu da düzgün ifadə olunmur. Bizdə ingilis dilində redaksiya var. Orda ingilis dilini bilən, ingilis cəmiyyətini az-çox tanıyan və o cəmiyyətə sirayət edə biləcək yazı qabiliyyətinə malik jurnalistlər var. Ancaq bu jurnalistlərin sayı çox deyil, bizdə alman dilli, ərəb dilli jurnalistika yoxdur. Müsəlman dilli jurnalistikasını bəzən özümüzdən ayırırıq. Böyük bir auditoriyadır. Məsələn, ərəb dilli jurnalistika formalaşmalıdır. 22 ərəb dövləti var. Obyektiv informasiya çatdırmaq üçün çalışmalıyıq ki, başqa dillərdə yazan jurnalistika formalaşsın və sərbəst şəkildə yazı yazan jurnalistlər olsun. Azərbaycan jurnalistikasının tarixinə nəzər salsaq, o vaxtlar Əhməd Bəy Ağaoğlu fransızca, farsca, rusca, türkcə çox mükəmməl yazırdı. Onunla yanaşı, Məmmədağa Şaxtaxtinski Fransada işləmişdi, o dildə çox sərbəst şəkildə işləyirdi. Əli bəy Hüseynzadə ingilis dilini, rus dilini, ölmüş latın dilini bilirdi. Bizdə əsrin əvvəlindən indiki jurnalistikamız fərqliliklərində bunlar da var. O insanlar da həmişə ermənizmə qarşı mübarizə aparıblar. Biz bu gün tərcümə jurnalistikasından keçib Avropa, ərəb və digər dillərdə dərc olunan saytlar, informasiya agentlikəri yaratmalıyıq. Biz gecikirik. Ona görə də beynəlxalq informasiya şəbəkəsinə transformasiyamız çətindir.
Bilirsiniz, ermənilərin bu imkanları genişdir. Onların xarici ölkələrdə diasporları formalaşıb və həmin ölkələrə adaptasiya olunublar. Erməniliklərini itirmədən müsəlmanlara qarşı düşmənçilik aparırlar.

“Onlar siyasi əqidəni azərbaycançılıqdan önə qoyurlar”

- Mümkünsə milli məfkurəli bir şəxs olaraq bizim diasporaların fəaliyyətinə də bir nəzər salardınız. Erməni diasporaları çox aktiv fəaliyyətdədirlər. Amma bizim diasporalarla bağlı bu sözləri demək olmur. Dünya Diasporaları Konqresində iştirak etmiş, məclis üzvü seçilmiş biri kimi yəqin ki, problemlərin kökündə nələrin dayandığını az da olsa bilməmiş deyilsiniz. Bizim diasporaların problemi nədir?

- Bir-birini həzm edə bilməmək... Diaspora işinə həm dövlət, həm də QHT səviyyəsində müəyyən töhfələrini verən insanlar, qurumlar var. Onlar çox səmimi şəkildə Azərbaycanı dünyada təbliğ etmək, Azərbaycanın problemlərini təmsil olunduğu qurum çərçivəsində dünyaya çatdırmaq istəyirlər. Amma Azərbaycan diasporası yekcins deyil. Bunun da səbəbi müəyyən siyasi qüvvələrə bağlantılarının olmasıdır. Müxalifətin özünün müəyyən təəssübkeşi olan diaspora şəbəkələri var, hakimiyyətin müəyyən mənada siyasətini qəbul edən eyni zamanda dəstəkləyən şəbəkələri var. Vaxtilə Cənubi Azərbaycandan getmiş insanların qurduğu şəbəkələr var. Bunların da arasında birlik yoxdur və bunlar vahid Azərbaycan məsələsində bir araya gələ bilmirlər. Bu vəziyyətdə diasporanı birləşdirmək olduqca ağır bir məsələdir. Baxmayaraq ki, əvvəlki illərə nisbətən böyük işlər görülüb və milli mənsubiyyət, Azərbaycanın müstəqilliyi ətrafında bir araya gətirilmə işartıları var. Diaspora komitəsi də bu yöndə fəaliyyət göstərir. Sadəcə azərbaycanlı olmağımızdan çox önə gətirib qoyduğumuz iddialar, siyasi mövqelər var ki, birliyə imkan vermir. Onlar siyasi əqidəni azərbaycançılıqdan önə qoyurlar. Bax bəla budur.
Bizi birləşdirən nə ola bilər; Azərbaycanın müstəqilliyi, Dağlıq Qarabağ probleminin ədalətli həlli, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmini, insanlarımızın yaxşı, firavan yaşaması. Bu amillərə müxtəlif yanaşmalar diasporların vahid mövqedən çıxış imkanlarını məhdudlaşdırır. Ancaq ermənizmdə belə deyil. Ermənilər özləri üçün “Böyük Ermənistan” mifi yaradıb və hesab edirlər ki, bunu yaratmaq üçün siyasi mövqeyindən, bacarığından asılı olmayaraq insanların hamısı bir araya gəlməlidir və gəlirlər. Əraziləri işğal altında, qız gəlinlərimiz əsir-yesir, daim neft ehtiyatlarına, enerji resurslarına görə təsir və təzyiq altında olan bir ölkəmiz olsada birləşə bilmirik.
Yüz ildən artıq vaxt keçib, bizim düşüncəmizdə milli problemlərimizə baxışda heç nə dəyişməyib. İndi siz təsəvvür edirsiniz ki, biz nə qədər geridə qalmışıq?..

“Azərbaycan cəmiyyətində heç kəs öz yerində deyil”

- Bir çox hallarda, yenilənmə tələbi ilə çıxış edən aydınlarımız çıxış yolunu insanların ideoloji baxışlarının dəyişməsində görürlər. Bəllidir ki, bu, birdən-birə, mexaniki üsulla həyata keçirilə bilməz. Sizcə, ictimai sferanın yeniləşmə ruhunda köklənməsində əsas missiyanı daşıyan vasitələr - televiziya, ictimaiyyətlə daim təmasda olan digər aparıcı qaynaqlar, çap mətbuatı, o cümlədən ədəbiyyatımız öz rolunu lazımi formada icra edə bilirmi?

- Təbii ki, lazımi formada icra edə bilsəydi, biz bu gün bu problemlər ətrafında müzakirə açmazdıq. Deməli, Azərbaycan cəmiyyətində heç kəs öz yerində deyil. Düzdür, öz funksiyalarını normal yerinə yetirənlərimiz var. Ancaq o missiyanı daşımağa layiq olmayanların bəzən öndə olmağı vəziyyətin dəyişməməsinə gətirib çıxarır. Azərbaycan ziyalısı əsrin əvvəlində də, XX əsrin sonlarında da həmin mövqedən çıxış edib. Deyib ki, cəmiyyət maariflənsin, kitab oxunsun, kitabxanalar açılısın, Azərbaycanda normal təhsil verən ali məktəblər olsun. Bu gün də həmin problemlərdir və ziyalılarımız bunu deyib. Sadəcə ziyalının fikrinə əhəmiyyət verənlər çox azdır. Biznesmenin, müğənninin həyatı, fikri, önəmlidir, nəinki ziyalının. Ziyalı daim cəmiyyətin marağı üçün düşünür.
Televiziyalarımızın vəziyyəti məni qane etmir. Televiziyalarda yaxşı kadrlarımız var. Biz problemlərimizi daha yaxşı işıqlandıra, daha yaxşı verilişlər aça bilərik. Baxın, seriallara nə qədər pul ayrılır. Amma o seriallar məişət zəminində çəkilir. Orda Azərbaycan mədəniyyətinə yad elementlər təbliğ olunur. Tutaq ki, Qərb mədəniyyəti ilə çulğalaşmış bir şeyi ortaya qoymaq lazımdır. Amma biz bu sintezi bacarırıqmı? Yox.

“Yüngül təbliğat üsullarından istifadə edərək, cəmiyyətin gözündə qalmağa çalışırlar”

- Dünyann yaranışından bu yana «nə edirsən et, nə işlə məşğul olursansa ol, uğur qazanırsansa qalibsən, həmişə əsas nəticədir» prinsipi zaman-zaman özünü təsdiq edən fəlsəfəyə çevrilib. Belə yanaşmalar dünya cəmiyyətlərinə, ayrı-ayrı millətlərə, xalqlara hansı “hədiyyələrini” təqdim edib? Belədirsə, bizlər “milli-mənəvi ehkamlarımızı” harada qurmalıyıq, nəyi və kimdən necə mühafizə etməliyik?
Akif Aşırlı: “Biznesmenin, müğənninin həyatı, fikri, önəmlidir, nəinki  ziyalının”
-Hansı yollarla olursa olsun, adam tutaq ki, “xalq artisti” adını alıbsa, o yalnız kağız üzərində “xalq artisti” ola bilər. Yəni, bu sual açıq qalır. Elə müğənnilər var ki, onlar öz cəmiyyətləri üçün böyük işlər görürlər. Məsələn, Barış Mançonun Türkiyə cəmiyyəti üçün etdiyi böyük işləri var. Onun uşaqların təhsili, maariflənməsi, milli ruhda inkişafı ilə bağlı verilişləri var idi. Bizdə o tipdə sənətkarlar çox azdır. Çünki elə sənətkarların yaşayış imkanları çətin olur. Çoxu bu çətinliyi qəbul edə bilmir. Yüngül təbliğat üsullarından istifadə edərək, cəmiyyətin gözündə qalmağa çalışır. Daha beş ildən sonra nə ilə yadda qalacaqlarını fikirləşmirlər. Biz müğənniləri misal çəksək də, bütün sahələrdə belədir.
Bu prosesin qarşısını almaq çox çətin məsələdir. Təkcə sənətdə, mədəniyyətdə deyil, elmdədə belə hallar var. Baxırsan, bu gün kifayət qədər savadlı gənclərimiz var ki, kənarda qalıblar. Onlar müdafiə edə bilmirlər, çünki müəyyən baryerlər var. Gərək "nəsl dəyişməsi" olsun, bu da ki, çətindir. Elmdə “yaş senzi” deyilən bir şey var idi. Bunu özündə bir məhdudiyyət var idisə, yaxşı bir hal idi və tətbiq olunmalı idi. Amma tətbiq olunsaydı, həmin şöbələrdə çalışacaq insanlar olmayacaqdı. Çünki imkan vermirlər müdafiə eləsin, imkan vermirlər xarici ölkələrə konfranslara getsin... Çünki özləri gedir. Bunun üçün bu sistem dəyişilməlidir. Sistemin dəyişməsi üçün ciddi islahatlara ehtiyac var. Bu islahatlar səmimi şəkildə aparılmalıdır. Baxın, TQDK yaranıb. Bizim gənclər yaxşı yerlərə qəbul olunublar. Biz bu TQDK sistemini gətirdiksə, tətbiq etməyi bacardıqsa, bunu başqa sahələrdə də etmək olar. Eləcə də televiziyalarda. Biz televiziyalara yaxşı milli kadrları gətirə bilərik. Qoy əyləncəli verilişlər hazırlasınlar, amma cəmiyyətə milli düşüncə versinlər. Sadəcə, bunun üçün islahatlara getmək və onun çətinliklərini qəbul etmək və qorxmamaq lazımdır.

“Ailə dəyərlərinin dağılması prosesi düşünülmüş bir formada həyata keçirilir”

- Vaxtilə, açıq məhkəmə proseslərində dinlənilməsinə icazə verilməyən ailə-məişət məsələləri bu gün, əyləncə xatirinə cəmiyyətə təqdim edilir. Sanki əhali psixoloji testdən keçir. Bir çox sosioloqlar bunun düşünülmüş bir proses olduğunu iddia edirlər. Sizin fikriniz necədir, burada məqsəd nədir?

- Xaricdə hər bir cəmiyyəti, xüsusən müstəqilliyini yeni qazanmış ölkələri öyrənən institutlar var. Bu institutlar Azərbaycan cəmiyyətini də gözəl analiz edirlər. Cəmiyyətdə boşluqların harada olduğunu, onu haradan vurmağın lazım olduğunu bilirlər. Mənə elə gəlir ki, ailə dəyərlərinin dağılması prosesi düşünülmüş bir formada həyata keçirilir. Müəyyən mərkəzlər var ki, onların Azərbaycanda təmsilçiləri var və bunlar yaxşı maliyyələşdirilir.
Biz sovet sistemindən keçəndən sonra, vətəndaş quruculuğu prosesinə hazır deyildik. 90-cı ildə gözümüzü açıb Amerikanı, Qərbi gördük. Qərb bizə o qədər yaxşı təbliğ olundu ki, ona meyl yarandı. Sonra müəyyən dünyagörüşü olan, informasiyanın axarını gözləyən insanlar gördü ki, Qərbin bizə təbliğ etdiyi o dəyərlər onların özlərində belə o dərəcədə həyata keçirilmir və bunun hansısa cəmiyyətlərə tətbiqində səmimi deyillər.
Yəni bu cür problemlər var və bunun qarşısını almaq üçün cəmiyyət özü toparlanmalıdır. Amma təəssüflər olsun ki, yenə də cəmiyyətimizdə öz uşağını testdən kənar, pulla oxutmaq istəyən insanlar var. Yenə də cəhalət var. Müəyyən fitnə fəsad, mollalara inanan insanlar var. Bu da kitab oxumamağın hesabınadır.
Hər bir cəmiyyətin özünün strukturu var. Bunu top-tüfənglə dağıda bilməzsən. Bu ideologiya ilə dağıdılır. Bunun üçün milli ideologiyanı ortaya qoymaq lazımdır ki, bunun üçün də gərək milli insanlar önə çıxarılsın.

- Məsələ burasındadır ki, ziyalılar da efir çıxanda bir söz demir...

- Neyləsin, bu yazıq ziyalı... Onu bir əttökən müğənni, rəqqasə ilə bir yerdə televiziyaya çağırıblarsa və o biriləri özlərini idarə edə bilmirlərsə, o ziyalı orda nə söz desin...

- Akif müəllim, nəyə görə cəmiyyətdə “yüngüllük” daha cazibəli görünür. Mən bunu bütün sahələrə aid edə bilərəm, siyasətdən tutmuş incəsənət, mədəniyyətə qədər... Millilik, mentalitet, milli-mənəvi-ruhi dəyərlərə söykənmək nəyə görə çox zaman bizə ağır gəlir? Bəlkə buna da çürük almanın “suya düşməsi ilə dərhal üzə çıxması, sağlam meyvənin suya düşəndə batması” müqayisəsi kimi baxılmalı, təhlil edilib çarə tapılmalıdır. Cəmiyyətin inkişafı naminə o “ağırlığı” üzə necə çıxarmalıyıq, necə etməliyik?

- Görünür bizim cəmiyyət şouya meyillidir. Bunun günahı da bizdədir - aydınlarda, ziyalılarda, televiziyada, mətbuatda... Çünki ziyalılar cəmiyyətlə məhz media vasitəsilə münasibət qura bilir. Sadəcə medianı da yekcins götürmək olmaz. Biri var milli kimliyini, peşə maraqlarını yüksək tutan, Azərbaycanın inkişafında işlər görən media, biri də var ucuz yollarla, reytinq xatirinə nəyisə qabardıb oxucu toplamaqla cəmiyyətə yaralar vuran media...
Sözün cəmiyyətə vurduğu yaralar çox ağır olur, uzun illər gedir. Bunun qarşısını almaq üçün cəmiyyətin inkişafı lazımdır. Zənginlik təkcə pul, var-dövlətdə deyil. Bəlkə onun pulu var, amma mənən zəngin deyil. Pulu çox olmayan - deyək ki, ailəsinin ehtiyacını müəyyən dərəcədə ödəyən, eyni zamanda cəmiyyət üçün yararlı olan, ictimai fikir verən, ictimai düşüncə gətirən o insanları öndə tutmalıyıq ki, o cür yüngül düşüncəli insanlar sıraları boş görüb önə keçmək fürsəti qazanmasın. Çünki cəmiyyəti yönləndirən ziyalılardır. Ziyalısız cəmiyyətin inkişafı mümkün deyil. Vaxtilə Mirzə Fətəli Axundov, Həsənbəy Zərdabi kimi mütəfəkkirlər cəmiyyəti öyrənmiş insanlar idi və onlar cəmiyyətdən öndə idilər. Bunlar cəmiyyəti necə yeniləmək, cəmiyyəti fanatizmdən necə qurtarmaq barədə düşünürdülər. İndiki ziyalılar da bunu düşünürlər. Sadəcə vəziyyət və şərtlər onun öndə olmasına imkan vermir. Məsələn, o mühit yoxdursa, o ziyalı sözünü harda deyə bilər. Bu ziyalı harda cəmiyyətə o ağıllı informasiyaları ötürə bilər. Birdə ziyalı ilə xalqın bütünləşməsi lazımdır. Xalqla ziyalı arasında körpünü isə media yaratmalıdır.

- Mətbuat Şurasının idarə heyətinin üzvü kimi mətbuatın 140 illiyi ilə bağlı keçirilən mükafatlandırma prosesindən sonra ünvanınıza səslənən iradlar nə dərəcədə haqlı oldu? Çünki çoxları bu prosesin daha ədalətli keçirilməsi üçün Mətbuat Şurasını qınadı.

“Bəziləri istəyirlər ki, hər şeyi özləri qamarlasınlar”

- Mükafatlandırma ilə bağlı təqdimatlar həm Mətbuat Şurası, həm də ayrı-ayrı qəzetlər, televiziyalar, informasiya saytlarının redaksiyaları tərəfindən verilib.
Məsələn, uzun müddət Azərbaycan mətbuatında rolu olan insanlar var ki, onların qiymətləndirmə meyyarlarını hansısa qəzet verə bilməz. Həmin insanları Mətbuat Şurası təqdim etdi. Bəziləri özünü fərdi olaraq təqdim etməyə utandı, bəzisi buna normal yanaşdı. Onu da deyim ki, bu təqdimat bölgədə çalışan jurnalistlərə də şamil olundu.
Mətbuat Şurası ilə bağlı qaldırılan bir çox məsələlərin ona aidiyyatı yoxdur. Mətbuat Şurasının funksiyası tamamilə başqadır. Mətbuat Şurası cəmiyyət-media, hakimiyyət-media münasibətlərini tənzimləyən QHT-dir. Bəzən deyirlər ki, jurnalist qətlə yetirildi, niyə ona münasibət bildirmədi. Əslində münasibət bildirdi. Amma indiki vəziyyətdə Əflatun Amaşovun əlində hansı səlahiyyət var ki, nəsə də etsin. Bu işlə təbii ki, hüquq-mühafizə orqanları məşğul olur. Bəzən bu şeylərin ciddiyyətinə varmırıq. Çox vaxt “Əflatun Amaşov niyə belə çıxış elədi” deyə iradlar bildirilir.Yaxud, baxırsan ki, jurnalistə ev verilib, mükafatlar alıb, indi də “Əməkdar jurnalist” adını almaq üçün “dava edir”və buna görə də Mətbuat Şurasını tənqid edir. Məsələn, siz nə ev almısınız, nə də hansısa mükafat, qalmısınız kənarda... Bəziləri istəyirlər ki, hər şeyi qamarlasınlar. Belə olmaz...

“Bu gün desəm ki, deputat olmaq istəmirəm, qeyri-səmimi olar”

- Akif müəllim, bir mətbuat adamı olaraq bu parlament seçkisində iştirak edəcəksinizmi?

-Mətbuatla siyasətin arasında bir addım məsafə var. İstənilən halda xətti keçmək mümkündür. Azərbaycanda gözəl təhlil qabiliyyəti olan jurnalistlər var və onların parlamentdə təmsilçilik hüquqlarının olması çox normal haldır. Biz vaxtilə “Media bloku”ilə seçkilərə qatılmışıq. Ona görə də bu gün desəm ki, deputat olmaq istəmirəm, qeyri-səmimi olar. Təbii ki, jurnalistikanın bir təmsilçisi olaraq istər doğulduğum rayonda, yaxud qələmimə az-çox hörmət edən insanlar mənə səs verərlər. Belə bir niyyətim var. Hələ ki, seçki prosesinə yeni start verilib, müəyyən vaxt qalır, yəqin ki, bu barədə düşünəcəm.
Təbii ki, öncə proseslərin gedişinə baxacam, məqbuldursa seçkilərə qatılacam, əks təqdirdə yox. Mən seçkidə görkəmli şairimiz Vaqif Səmədoğlu ilə alternativ olan adamam. Həmin seçkidə çox ləyaqətli seçki prosesi gedib, nəticələri də bəllidir. Mən Vaqif Səmədoğlu kimi bir şairlə seçki prosesində iştirak edib səs almışamsa, indi də qazana bilərəm. Mənim bu proseslər haqqında təsəvvürlərim var. İstəməzdim gedib bir biznesmenlə alternativ olum, onun pulu çox, mənim az... Mən səs toplaya bilərəm. Amma ola bilər ki, o keçsin.
Ona görə də mən seçkiyə qatılacaq namizədləri görməliyəm. Bilməliyəm ki, rəqabət şəraiti necə ola bilər, siyasi situasiya əlverişlidirmi. Bunları bilmədən seçkiyə qatılmayacam.

- Hər bir sualın cavabında əsas vəzifəni medianın, maarifləndirmənin üzərində durdu. Yenə də problemlərin bir çox günahı mətbuatın üzərində qaldı...

- Medianın sferası çox genişdir. Amma maarifləndirmə missiyası zəifdir. Çünki o missiyanı daşıyan insanlar üçün əlverişli mühit olmalıdır, reklam gəlirləri olmalıdır. Çünki o jurnalist kimisə təhqir eləmədən, ölkəsinə xəyanət eləmədən, kimisə şantaj edib pul qazanmır. O, məsələlərə öz vicdanının, dünya görüşünün çərçivəsində müdaxilə edir və bu zaman vətəndaş olduğunu unutmur. Mən istərdim ki, belə jurnalistlərin cəmiyyətdə yeri öndə olsun. Amma bəzən elə adamlar gəlib media məkanına daxil olurlar ki, baxırsan, heç söz də demək istəmirsən. Mən həmişə deyirəm, öz düşüncəsi, fikirləri, qabiliyyəti olan insanlar önə çıxarılmalı, onlara önəm verilməlidir ki, yersizlər önə keçməsinlər. Qeyri-peşəkarlara, tərbiyəsizlərə imkan yaratmaq lazım deyil. Kənarda qalan ləyaqətli insanlara dəstək verib, sıraları genişləndirmək lazımdır...

Tahirə QAFARLI / İnform.az

Baxış sayı: 1150