Şərhlər
13.05.2017 / 12:00

Ata sporlarımızdan “er eniş” Biniciler Güreşi…(Fotolar)

Ata sporlarımızdan “er eniş”
Necdet Buluz/Türkiye

"Er Eniş" Kırgız ve Kazak Türkleri'nde asırlardır süre gelen geleneksel at üstündeki güreşinin adıdır. (Biniciler Güreşi) olarak da bilinir. Çoğu yerde de “göçebe oyunu” deyim, kullanılır.

"Manas" destanı başta olmak üzere bir çok Orta Asya destanlarında da adı geçen bu güreş geleneği o halkların göçebe olarak hayat sürdürürken karşılaştığı savaş durumlarına karşı her zaman hazır olma ihtiyacından doğan bir gelenektir. Günümüzde de büyük ilgi gören bu gelenek, yeni nesillere aktarılarak gücünü ve varlığını devam ettirmesi kültürümüzü ve geleneklerimizi yaşatmada önemli rol oynamaktadır.
Dr. Doğan Kaya, Kırgızlar’ın Milli Oyunu Kökbörü’yü şöyle anlatıyor:
“Kökbörü oyunu Kırgızların millî oyunudur. Nesilden nesile miras olarak aktarılan bu oyun, Kırgızların en çok rağbet ettiği ve heyecan duyduğu oyunlardandır. Kökbörü oyunu, Kırgızların yanı sıra başta Kazaklar ve Özbekler olmak üzere Asya’daki pek çok boyun da vazgeçilmez oyunları arasında olup bugün hâlâ, bütün canlılığıyla yaşatılmaktadır. Anadolu’daki Öndül Kapmaca diye bilinen oyun kısmen bu oyunun izlerini taşımaktadır. Kırgızlar bu oyuna Kökbörü, Kazaklar Kökpar, Farslar ise Boz kaşi derler. Bunun yanında Farsça’dan girmiş olan çabandes sözü de Kırgızca kökbörüçü kelimesiyle karşılarmıştır. Kırgızlar buna “ulak çekme” de derler. Orta Asya’nın bazı bölgelerinde Kökperi veya Köpkeri şeklinde söylendiği de olur. Türkiye’de bu oyundan ilk söz eden; “… eski Türklerde totem sayılan bozkurt (gökbörü) ile bağlı bir anane mahsulüdür. Kurt menkıbesi, Kırgızların gökbörü tesmiye ettikleri oyunda tecelli eder.” diyen Ziya Gökalp’tir. Dr. Rıza Nur da Türk Tarihi adlı eserinde kısaca bahsetmiştir.”

Kırgızistan’ın ev sahipliğinde Bişkek’te daha önce 1. Göçebe Oyunları Festivali yapılmıştı. Bunu ikincisi de izledi.

İkinci Dünya Göçebe Oyunları'nda, ordo (kemik fırlatma oyunu), kök börü (oğlak kapmaca), Kırgız milli güreşi, Kazak milli güreşi, Türkiye milli güreşi, Türkmenistan milli güreşi, Azerbaycan milli güreşi, Kırgız alış güreşi, cirit ve bıçak oyunu, kunan cabış (uzun mesafeli at koşusu), Salburun (avcılık), ok atışı, çubuk çekme, er-eniş (at sırtında güreş), mangala, dokuz korgol (dokuz taş kumalak oyunu) yarışmaları yapılmış ve Türk gelenekleri yaşatılmıştır.

Kırgızistan'ın ev sahipliğindeki oyunların ana sponsorluğunu, Bilal Erdoğan'ın başkanlığını yaptığı Dünya Geleneksel Spor Dalları Konfederasyonu, Türk Hava Yolları ve Kırgızistan Cep Operatörü MEGAKOM ile Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı'nın da aralarında bulunduğu 9 kurum ve şirket üstlenmişti.

Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi (Türk Konseyi) üyeleri Kırgızistan, Kazakistan, Türkiye ve Azerbaycan cumhurbaşkanları, 2012 yılında Bişkek'teki Türk Konseyi Zirvesi'nde, Dünya Göçebe Oyunları'nın Kırgızistan'da yapılmasına ilişkin karar almıştı. Kırgızistan Hükümeti de, oyunların Issık bölgesine bağlı tatil merkezi Çolpon-Ata kentinde düzenlenmesine karar vermişti. Bunun üzerine 1. Dünya Göçebe Oyunları Çolpon-Ata kentinde Eylül 2014'te 16 ülkenin katılımıyla gerçekleştirilmişti.

Türkler göçebe hayatı yaşadıklarından atlara çok önem vermişlerdir. Bu nedenle de at ve at üzerinde yapılan oyunlar Türkler için günümüzü kadar vazgeçilmezler arasında gelebilmiştir.

Ömürlerinin büyük bölümü savaşla geçen Türkler, bir bakıma atın üzerinde uyuyup atın üzerinde can vermişlerdir. Gece gündüz silahlarını yanından ayırmamışlar, atlarını ağılda hazır tutmuşlardır. Ata çok önem vermişler. At adamdın kanatı “At adamın kanadıdır.”, At sıylagan cöö baspayt “Ata değer veren yaya kalmaz.” demişler.
At göçebe kültürün bir parçasıdır. Atın yoksa atlı düşman senin evini yama eder, kaçan düşmanı yakalayamazsın. Bundan dolayı at, Kırgız için her şeyden önemlidir ve en yakın dosttur. Manas’ı Akkula’sız, Semetey’i Taybuurul’suz, Töştük’ü Çalkuyruk’suz, Kurmanbek’i Teltoru’suz hatırlamak mümkün değil. Sözgelişi; Manas Akkula’dan, Kurmanbek de Teltoru’dan ayrıldığı zaman yenilgiye uğramıştır.

Biz, Türk görenekler ve geleneklerinin yeni uşaklara da tanıtılması ve sevdirilmesi açısından bu tür etkinliklerin sürdürülmesi gerektiği görüşündeyiz.

Kökbörü Oyunun Kuralları da vardır. Bu kuralların neler olduğuna da kısaca göz atalım:
Genel kurallar 1. Yarışma özel olarak belirlenmiş alanlarda (sözgelişi; stadyumda) gerçekleştirilir. 2. Oğlak çekilen sahanın etrafı yüksekliği 1,5 m.’lik bir duvarla çevrilir ve buralar, atlarla oyuncuların zarar görmeyecekleri şekilde düzenlenir.
Oyunun şartları 1. Oyunda her iki taraftan 4 kişi olmak üzere iki takım karşılaşır. 2. Oyun sahası iki takıma beraber paylaştırılır. 3. Her takımın kendi tay kazanı “kuyu” olur. Tay kazanının eni 3,5 m., yüksekliği 1,20 m., çapı 2 m, derinliği 0,5 m.’dir. Oyun üç bölümden oluşur her bölüm 20 dakikadır. Toplam 60 dakika oynanan oyunda, taraflardan hangisi karşı takıma çok oğlak bırakırsa, o takım galip olur. Oyun, kural gereği, karşılıklı olarak dörderden sekiz oyuncu ve sekiz at ile oynanır. Yedekte dört at ve dört oyuncu vardır. Oyuncuların seçiminde bazı esaslar vardır. Bunların başında da alkollü içki alan ve uyuşturucu madde kullananlar oyuna alınmazlar. III Oyunun Başlatılması Oyuna başlamadan önce oyuncular temiz ve dürüst oynamaya ant içerler. Oyuncular sahanın ortasına yuvarlak bir şekilde sıraya geçerler ve ortada. orta hakem yönetimin söylediği sözleri tekrarlayarak herkes ant içer. Sonra seyircilerden dua isterler.
Oyun kuralları içinde dikkat edilmesi gereken konular da var. Bunlar da şöyle sıralanıyor:
*Her oyuncu, sadece birer kere saldırabilir. *Herkese birer at verilir ve saldırma sırasında atlarını değiştiremezler. *Oyuncular, orta hakemin izniyle değiştirilebilir ve sahaya oyuncular dışında kimse giremez. *Oyunu canlı göstermek için atlarla rakibinin atını ittirebilir ama atıyla rakip oyuncunun atına vuramaz. *Omuzla rakip itilebilir ama eli ile dokunulamaz. *Bir oyuncu oğlağı kaldırırken, diğeri ona atıyla vurduramaz.

Ata sporlarımızdan “er eniş”


Ata sporlarımızdan “er eniş”


Ata sporlarımızdan “er eniş”


Ata sporlarımızdan “er eniş”


İnform.az


Baxış sayı: 347